Estoński CIT — dla kogo ma sens naprawdę i pięć pułapek

Prezesi pytają mnie o estoński CIT zwykle w jednym momencie: gdy zobaczą zaliczkę na podatek po dobrym roku. Odpowiedź zależy od liczby, którą każdy z nich zna bez księgowego. Ile zysku zostaje w spółce, a ile co miesiąc wypływa na wspólników.

Na czym to polega

W klasycznym CIT spółka płaci podatek od dochodu co roku: 9 procent przy statusie małego podatnika albo 19 procent. Płaci również wtedy, gdy pieniądze zostają na koncie firmowym i idą na towar, kaucje czy sprzęt. W ryczałcie od dochodów spółek, bo tak nazywa się estoński CIT w ustawie, moment opodatkowania przesuwa się na wypłatę. Zysk pracuje w firmie i podatku nie ma. Wypłacasz go wspólnikom, podatek się pojawia.

Brzmi jak trik z Instagrama, a jest zwykłym rozdziałem ustawy o CIT.

Ile wychodzi przy wypłacie

Stawka ryczałtu to 10 procent u małego podatnika i u spółki rozpoczynającej działalność, 20 procent u pozostałych. Wspólnik płaci swoje 19 procent od dywidendy, ale odlicza od tego 90 procent ryczałtu zapłaconego przez spółkę (u małego podatnika) albo 70 procent (u pozostałych). Po zsumowaniu obu poziomów wychodzi tyle:

Małym podatnikiem jest spółka, której przychody ze sprzedaży brutto za poprzedni rok nie przekroczyły równowartości 2 milionów euro. Sześć punktów procentowych różnicy widać dopiero przy większych kwotach, ale prawdziwa przewaga leży gdzie indziej.

Przykład na liczbach

Spółka handlowa, status małego podatnika, 300 tysięcy złotych zysku rocznie, całość zostaje w firmie na zatowarowanie. W klasycznym CIT co roku wychodzi 27 tysięcy podatku do zapłaty, mimo że wspólnicy nie widzą z tego złotówki. Przez cztery lata 108 tysięcy. Na estońskim przez te cztery lata spółka nie płaci nic, a cała kwota kręci towar.

Powiedzmy, że po czterech latach wspólnicy wypłacają całe 1,2 miliona. Zapłacą około 240 tysięcy zamiast 315 tysięcy w klasycznym CIT z dywidendą. Do tego przez cztery lata obracali pieniędzmi, które w klasycznym modelu poszłyby do urzędu w ratach. Ta druga korzyść bywa większa niż sama różnica w stawce, choć nie widać jej w żadnej tabelce.

Odwróćmy przykład. Spółka usługowa z tym samym zyskiem, ale wspólnicy wypłacają wszystko na bieżąco, bo z tego żyją. Oszczędność spada do samej różnicy w stawce, czyli jakieś 19 tysięcy rocznie, a dochodzą obowiązki i ryzyko ukrytych zysków. Dla części takich spółek to nadal opłacalne, dla części nie warte zachodu.

Pięć pułapek z praktyki

1. Ukryte zyski

Ryczałt obejmuje nie tylko dywidendę, ale wszystko, co wypływa do wspólników bokiem. Samochód osobowy używany także prywatnie: opodatkowane jest 50 procent wydatków i odpisów amortyzacyjnych. Najem biura od wspólnika powyżej stawek rynkowych. Pożyczka dla udziałowca. Tu wykłada się najwięcej spółek, bo o ukrytych zyskach dowiadują się po fakcie, gdy zaległość zdążyła urosnąć o odsetki.

2. Warunek zatrudnienia

Docelowo trzy osoby w przeliczeniu na pełne etaty przez co najmniej 300 dni w roku, przy czym wspólnicy do tego limitu się nie liczą. Mały podatnik w pierwszym roku ryczałtu potrzebuje jednego etatu. Spółka rozpoczynająca działalność jest w pierwszym roku zwolniona i od drugiego dokłada po jednym etacie rocznie. Spółka jednoosobowa bez planów zatrudniania kogokolwiek odpada na starcie.

3. Struktura właścicielska

Wspólnikami mogą być wyłącznie osoby fizyczne, a sama spółka nie może mieć udziałów w innych podmiotach ani w funduszach. Nawet miniaturowy holding, w którym jedna spółka trzyma 5 procent drugiej, zamyka drogę do ryczałtu.

4. Przychody pasywne

Gdy połowa albo więcej przychodów pochodzi z odsetek, wierzytelności, praw autorskich, instrumentów finansowych czy transakcji z podmiotami powiązanymi bez wartości dodanej, estoński odpada. Dotyka to spółek żyjących z licencji i tych, które głównie refakturują na własną grupę.

5. Wejście i wyjście

Wybór wiąże na cztery lata podatkowe i przedłuża się automatycznie o kolejne cztery, jeśli spółka nie zrezygnuje na koniec okresu. Na wejściu robi się korektę wstępną w informacji CIT/KW, a po przekształceniu z innej formy dochodzi dochód z przekształcenia opodatkowany stawką 19 procent. Wejścia na próbę na rok nie ma. To decyzja na lata, nie na kwartał.

Moja opinia

Spółka, która co miesiąc wypłaca wszystko do zera, na estońskim zyska niewiele, a dołoży sobie ewidencji i ryzyka. Spółka, która zostawia w firmie 200 czy 300 tysięcy rocznie na rozwój, oszczędza kwoty, które widać w bilansie. Cała rzecz w tym, że ten rachunek da się zrobić przed decyzją, na kartce, w godzinę. Wystarczy wziąć zysk z ostatnich dwóch lat i sprawdzić, ile z niego wyszło ze spółki.

Widziałem też odwrotną skrajność: spółki wchodziły na ryczałt, bo ktoś doradził na konferencji, a potem prezes brał auto na użytek mieszany i pożyczał od firmy na remont domu. Estoński tego nie wybacza.

Prowadzimy spółki na estońskim CIT na co dzień. U nas to dopłata 200 zł do miesięcznego abonamentu, bo pilnowanie ukrytych zysków i ewidencji to realna dodatkowa robota, a nie pozycja wpisana dla ozdoby.

Najczęstsze pytania

Czy na estońskim CIT trzeba prowadzić pełne księgi?
Tak, ryczałt od dochodów spółek dotyczy spółek prowadzących księgi rachunkowe. Zmienia się sposób ustalania podatku, nie sposób prowadzenia rachunkowości. Wynik liczy się bilansowo, co dla części spółek jest ułatwieniem, bo znika równoległa ewidencja podatkowa.

Czy wspólnik na estońskim może pobierać wynagrodzenie?
Może, z umowy o pracę albo z powołania do zarządu, i do pewnej wysokości nie jest to ukryty zysk. Granicą jest niższa z dwóch wartości: pięciokrotność średniego miesięcznego wynagrodzenia wypłacanego przez samą spółkę i pięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Nadwyżka ponad ten limit wchodzi do ukrytych zysków. Osobna sprawa to wynagrodzenie prokurenta wypłacane na podstawie samej uchwały, które według orzecznictwa NSA jest ukrytym zyskiem w całości.

Kiedy można wejść na estoński CIT?
Standardowo od początku roku podatkowego, po złożeniu zawiadomienia ZAW-RD. Można też w trakcie roku, ale wtedy trzeba zamknąć księgi i sporządzić sprawozdanie na dzień poprzedzający wejście, co oznacza dodatkową pracę i koszt. Terminy sprawozdawcze opisałem w poradniku o sprawozdaniu finansowym spółki.

Co się dzieje, gdy spółka straci warunki w trakcie?
Wypada z ryczałtu. Przy strukturze przychodów i zatrudnieniu dzieje się to z końcem roku, w którym warunek przestał być spełniony. Przy pozostałych naruszeniach, na przykład gdy udziały obejmie inna spółka, utrata działa wstecz, z końcem roku poprzedniego, i trzeba przeliczyć zaliczki na zasadach ogólnych od stycznia. Powrót na ryczałt jest możliwy dopiero po trzech latach. Dlatego zatrudnienie i strukturę udziałów sprawdzamy u klientów na bieżąco, a nie raz do roku przy zamknięciu.